بـــرهنه در بـــاد

جامانده ای در مرز جغرافیایی جنون

باید خورشید را روی رود گنگ ببینی*

باید خورشید را روی رود گنگ ببینی*
در دفاع از فیلم «جاذبه»


فیلمGravity که در ایران «جاذبه» ترجمه شده، فیلمی درباره خودشناسی، ایمان و یافتن دلیل برای زنده ماندن و زندگی کردن است. در مورد تنهایی یک زن فضانورد در فضایی لایتناهی. طبق آن چیزی که خودش می گوید با مرگ دخترش، کل زندگی اش متلاشی شده و حالاغمگین و دلمرده، تک و تنها در آسمانی بی انتها غرق می شود. وقتی می بیند دیگر راه نجاتی ندارد، این زن (رایان) به شخصیتی دلزده از زندگی گذشته اش تبدیل می شود که انگار آن بالا، دنبال خود جدیدی می گردد اما در نهایت درمی یابد که زندگی می تواند همان پایین هم ادامه داشته باشد، آن هم با تمام سختی هایش؛ که هیچ جایی بهتر از زمین برای زندگی وجود ندارد. بازگشت او به زمین و قدم نهادنش روی ماسه های کنار ساحل، با تاکید دوربین و موسیقی زیبای فیلم، نشانه ای از برخوردِ واقع بینانه او با زندگی است. خط داستانی سرراست فیلم به مشکلات یک زن در حال مبارزه برای بقا می پردازد اما دوربین آلفونسو کوآرون-کارگردان فیلم- ژرف تر از فیلمنامه او حرف می زند. فیلم با یک نمای 20دقیقه ای بدون کات، چیزی شبیه آنچه در فیلم Children Of Men دیده بودیم، آغاز می شود. کوآرون در «جاذبه» به خوبی توانسته تاثیر ترس بر تصمیم گیری های ضعیف شخصیت اصلی داستان را نمایان کند و شخصیت قوی اما شکننده رایان را برای تماشاگر شرح دهد. کوآرون در سرتاسر فیلم موفق شده بین رابطه دو شخصیت و گستردگی فضا ارتباط ایجاد کند. آلفونسو کوآرون در به کارگیری جلوه های ویژه در «جاذبه» از افراط پرهیز کرده اما تا جایی که توانسته با تکنیک های مختلف کارگردانی و فیلمبرداری، وهم و ترس را به مخاطب انتقال داده است. پیش از این، استنلی کوبریک در «یک اودیسه فضایی» به خوبی موفق شده بود با استفاده از هنر کارگردانی خودش و البته تیم جلوه های ویژه هنرمند فیلم، محیطی بی نظیر توام با ترس را برای تماشاگران به ارمغان بیاورد. ساندرا بولاک، بازیگر اصلی فیلم نیز به خوبی از عهده نقش اش برآمده. جالب است بدانید که او مجبور بوده حین فیلمبرداری، هر روز ساعت های طولانی در یک حلقه مکانیکی بزرگ بماند. جورج کلونی شاید بیشتر به این دلیل انتخاب شده که موفقیت فیلم در گیشه تضمین شود. بینندگانی که به امید دیدن او به تماشای فیلم می روند ناامید خواهند شد، زیرا بعد از گذشت حدود نیم ساعت او از فیلم خارج می شود. او و بولاک تنها بازیگرانی هستند که در فیلم جلوی دوربین قرار می گیرند و اد هریس صدا پیشگی کنترل کننده ماموریت را برعهده دارد. «جاذبه» به معنای واقعی از یک فیلم تخیلی و درام دوست داشتنی تر است. «جاذبه» سعی نکرده خودش را بیش از اندازه درگیر جلوه های ویژه کند یا خود را با اکشن پرسروصدا درگیر کند. از تمام این کلیشه ها دور مانده و حتی سعی نکرده است همانند فیلم «پس از زمین» زمان خودش را با دیالوگ های پی درپی و بی مورد کش بدهد و مخاطب را خسته کند. برخلاف خیلی از فیلم های سه بعدی که منطق درستی بین داستان و تکنولوژی سه بعدی برقرار نمی کنند و تنها، به رخ کشیدن این تکنولوژی را در فیلم برای بیننده نمایش می دهند، «جاذبه» این سه بعدی بودن را تکه ای از داستان کرده تا تحمیلی به نظر نرسد. مثل آن صحنه ای که رایان، بعد از تلاش فراوان، در حالی که با کمبود اکسیژن مواجه شده، بالاخره خودش را وارد فضای سفینه می کند و بعد در حالی که با شدت نفس نفس می زند، لباس هایش را یکی یکی در می آورد و لباس ها در فضا معلق می شوند همچون جنینی که به ناف متصل شده باشد، در وضعیت جنینی قرار گرفته و برای دمی بعد از آن همه تقلابا نفسی عمیق، بدنش را کش داده، خودش را جمع کرده و کف سفینه به خواب می رود. آقای کامرون با بیان اینکه جاذبه او را کاملا«نقش زمین» کرده، می افزاید: «به نظرم این بهترین تصویرسازی فضایی است؛ فکر می کنم بهترین فیلم فضایی است که تا امروز کار شده و مدت های مدید تشنه دیدن چیزی در حد این فیلم بودم.» او در ادامه می گوید: «آلفونسو و ساندرا با هم فیلمی ساخته اند که در آن تجسمی بی نقص از یک زن تنها را می بینید که در جاذبه صفر، برای زندگی خود می جنگد... او (ساندرا بولاک) تنها کسی است که می توانست این چالش باورنکردنی را نمایش دهد. از جایی که من ایستاده ام کارش از اعضای سیرک خورشید (Cirque du Soleil معروف ترین سیرک دنیا) هیچی کم ندارد.» نکته آخر اینکه هدف این فیلم قراردادن بیننده در کنار شخصیت ها در فضاست که باید گفت به این هدف رسیده است و البته تماشای فیلم در سینمای دو بعدی معمولی بدون شک از ارزش آن خواهد کاست و تماشای آن در خانه از این هم بدتر است. شاید یکی از علت هایی که موجب شده در ایران این فیلم به طور دقیق مورد بررسی قرار نگیرد و عجولانه نقد شود، این است که نتوانسته اند فیلم را در سینما (و به صورت سه بعدی) تماشا کنند.
    * دیالوگی برگرفته از فیلم «جاذبه»

لینک صفحه